Kleszcze – groźni wrogowie przez cały rok!

Kleszcze to nie tylko problem wiosny i lata. Choć wielu z nas kojarzy te pasożyty głównie z cieplejszymi miesiącami, w rzeczywistości kleszcze mogą atakować zwierzęta przez cały rok. Zimą, przy odpowiednich warunkach pogodowych, również mogą stanowić zagrożenie. O tym, jakie choroby przenoszą na psy i koty oraz jak skutecznie chronić swoich czworonogów przed tymi niebezpiecznymi pasożytami, dowiesz się z naszego artykułu.

---

KLESZCZE – GROŹNI I NIEWIDOCZNI PRZECIWNICY

Kleszcze to pasożyty, które żywią się krwią zwierząt. W Polsce najczęściej spotyka się kleszcze Ixodes ricinus, czyli kleszcza łąkowego, który atakuje zarówno psy, koty, jak i ludzi. Choć są to niewielkie organizmy, potrafią wyrządzić poważne szkody, przenosząc groźne choroby, które mogą zagrażać zdrowiu naszych pupili.

Kleszcze atakują przez cały rok!

Wielu opiekunów zwierząt uważa, że problem kleszczy dotyczy tylko cieplejszych miesięcy, ale to nieprawda. Kleszcze mogą aktywnie żerować przez całą zimę, zwłaszcza gdy temperatury nie spadają poniżej 5°C, a wiosną i jesienią, gdy jest wilgotno, stają się szczególnie aktywne. Warto wiedzieć, że kleszcze nie tylko czekają na wiosnę, ale mogą być aktywne również w chłodniejszych miesiącach.

---

CHOROBY PRZENOSZONE PRZEZ KLESZCZE – NIE TYLKO BABESZJOZA

Kleszcze mogą przenosić wiele niebezpiecznych chorób, z których najgroźniejsze dla psów i kotów to:

Babeszjoza

Babeszjoza to poważna choroba, która może zagrażać zdrowiu psów i kotów, a jej sprawcą są pierwotniaki z rodzaju Babesia. Kleszcze, które są głównymi nosicielami tego patogenu, przekazują zarazki podczas ukąszenia, wprowadzając je do organizmu zwierzęcia.

Chociaż babeszjoza najczęściej występuje w cieplejszych miesiącach, warto pamiętać, że kleszcze mogą być aktywne przez cały rok, a ryzyko zachorowania na babeszjozę dotyczy każdego czworonoga, niezależnie od pory roku.

Objawy babeszjozy u psów

Babeszjoza u psa może mieć różny przebieg, od łagodnego do bardzo ciężkiego, w zależności od stopnia zakażenia i ogólnego stanu zdrowia zwierzęcia.

Do najczęściej występujących objawów należą:

• gorączka – zwykle wysoka, która może utrzymywać się przez kilka dni,
• zmiana koloru błon śluzowych – pojawienie się żółtaczki (żółte zabarwienie oczu, dziąseł i skóry) jest wynikiem rozpadu czerwonych krwinek,
• ogólne „złe samopoczucie” – apatia, osłabienie, brak energii, zwierzę może unikać ruchu i niechętnie jeść,
• utrata apetytu – zwierzę może przestać jeść, co prowadzi do dalszego osłabienia organizmu,
• wymioty i biegunka – niektóre psy i koty mogą mieć problemy z układem pokarmowym, co może być wynikiem ogólnego osłabienia organizmu,
• zaburzenia oddychania – w przypadku zaawansowanej choroby może wystąpić trudność w oddychaniu, a zwierzę może mieć przyspieszony oddech,
• zwiększona częstość tętna – serce zwierzęcia może bić szybciej, co jest wynikiem słabnącego układu krążenia.

Diagnostyka babeszjozy

Rozpoznanie babeszjozy w przypadku psa lub kota wymaga wizyty u lekarza weterynarii, który przeprowadzi szczegółowe badania.

Najczęściej diagnoza opierana jest na wynikach:

• badania krwi – wykrywanie obecności pierwotniaków Babesia w czerwonych krwinkach zwierzęcia. Czasem może być konieczne wykonanie testu PCR (reakcji łańcuchowej polimerazy), który wykrywa materiał genetyczny patogenu,
• badania mikroskopowego – analiza próbki krwi pod mikroskopem w poszukiwaniu charakterystycznych form pierwotniaków.
• testów serologicznych – pozwalają wykryć przeciwciała przeciwko Babesia, co może sugerować wcześniejsze zakażenie.

Leczenie babeszjozy

Babeszjoza to choroba, która wymaga pilnego leczenia. Im wcześniej zostanie postawiona diagnoza, tym większe szanse na skuteczne wyleczenie zwierzęcia.

W większości przypadków leczenie obejmuje:

• leki przeciwpierwotniakowe – najczęściej stosowane środki to imidokarb (lek, który zwalcza Babesia) lub atowakwon, które skutecznie niszczą pierwotniaki; leczenie może trwać kilka dni i wymaga ścisłej kontroli lekarza,
• leczenie wspomagające – w przypadkach ciężkich konieczne może być wspomaganie funkcji wątroby i nerek oraz stosowanie leków przeciwzapalnych i przeciwbólowych,
• transfuzje krwi – w naprawdę skrajnych przypadkach, gdy dochodzi do poważnego uszkodzenia czerwonych krwinek, zwierzę może wymagać przetoczenia krwi,
• leczenie objawowe – w zależności od objawów lekarz weterynarii może zalecić leki na obniżenie gorączki, wspomagające pracę serca lub inne terapie wspomagające.

---

Ehrlichioza

Ehrlichioza to kolejna poważna choroba, którą mogą przenosić kleszcze, zagrażająca zdrowiu naszych psów.

Jest to infekcja bakteryjna wywoływana przez bakterie z rodzaju Ehrlichia, które atakują białe krwinki zwierzęcia.
Chociaż nie jest tak powszechnie znana jak babeszjoza, ehrlichioza stanowi realne zagrożenie dla naszych pupili i może prowadzić do poważnych komplikacji zdrowotnych, a w nieleczonej postaci – nawet do śmierci zwierzęcia.

Objawy ehrlichiozy u psów

Objawy ehrlichiozy mogą być różnorodne i występować w zależności od stopnia zakażenia oraz ogólnego stanu zdrowia zwierzęcia. Do najczęstszych symptomów należą:

• gorączka – często wysoka, która może utrzymywać się przez kilka dni lub nawracać cyklicznie,
• ogólne „złe samopoczucie” i apatia – zwierzę może stać się osowiałe, mniej aktywne, unikać zabaw i spacerów,
• utrata apetytu – Twój pupil może przestać jeść, co prowadzi do osłabienia organizmu,
• zwiększona liczba krwinek białych – w wyniku infekcji organizm zwierzęcia stara się walczyć z bakteriami, co może prowadzić do nieprawidłowości w morfologii krwi,
• niedokrwistość – spadek liczby czerwonych krwinek, który może prowadzić do bladości błon śluzowych, zmniejszonej aktywności i osłabienia,
• problemy z układem pokarmowym – wymioty, biegunka lub problemy z trawieniem, które mogą wystąpić u zwierzęcia w wyniku zakażenia,
• bóle stawów i kulawizny – mogą wystąpić bóle stawów, które utrudniają poruszanie się zwierzęcia,
• zaburzenia oddychania – przy zaawansowanej infekcji, zwierzę może mieć trudności z oddychaniem.

W ciężkich przypadkach, zwłaszcza gdy choroba nie zostanie odpowiednio leczona, ehrlichioza może prowadzić do uszkodzenia narządów wewnętrznych, takich jak wątroba, nerki i śledziona, a także do rozwoju przewlekłych chorób.

Diagnostyka ehrlichiozy

Rozpoznanie ehrlichiozy u psa lub kota opiera się na dokładnym wywiadzie, objawach klinicznych oraz badaniach laboratoryjnych.

W diagnostyce wykorzystuje się:

• badanie krwi – w celu wykrycia zmian w liczbie krwinek, zwłaszcza białych krwinek, które mogą świadczyć o infekcji; najczęściej wykonywana jest analiza morfologii krwi oraz testy serologiczne, które wykrywają obecność przeciwciał przeciwko Ehrlichia,
• test PCR – polega na wykryciu materiału genetycznego bakterii Ehrlichia, co pozwala na pewne potwierdzenie diagnozy,
• badanie mikroskopowe – w niektórych przypadkach lekarz może przeprowadzić badanie próbki krwi pod mikroskopem, by wykryć charakterystyczne formy bakterii we krwi.

Leczenie ehrlichiozy

Leczenie ehrlichiozy jest możliwe, ale wymaga szybkiej interwencji weterynarza.

W przypadku potwierdzenia zakażenia, leczenie obejmuje:

• antybiotyki – głównym lekiem stosowanym w terapii ehrlichiozy są antybiotyki, takie jak doksycyklina, które skutecznie zwalczają bakterie Ehrlichia,leczenie trwa zazwyczaj kilka tygodni, w zależności od nasilenia choroby,
• leczenie wspomagające – w przypadku powikłań, takich jak niedokrwistość czy problemy z narządami wewnętrznymi, weterynarz może zalecić leczenie wspomagające, w tym transfuzje krwi, leki przeciwzapalne czy preparaty poprawiające funkcje wątroby i nerek,
• monitorowanie stanu zdrowia – w trakcie całego okresu leczenia pacjent musi pozostawać pod ścisłą kontrolą lekarską, aby upewnić się, że infekcja jest skutecznie eliminowana, a stan zdrowia Twojego pupila poprawia się.

---

Anaplazmoza

Anaplazmoza to choroba odkleszczowa wywoływana przez bakterie z rodzaju Anaplasma, głównie Anaplasma phagocytophilum i Anaplasma platys.
Jest przenoszona przez różne gatunki kleszczy, najczęściej przez bardzo powszechny w całej Europie Ixodes ricinus (kleszcz pospolity).

Objawy anaplazmozy u psów

Objawy mogą być niespecyficzne i różnią się w zależności od postaci choroby.

Anaplazmoza granulocytarna (Anaplasma phagocytophilum):

• gorączka,
• apatia, osłabienie,
• brak apetytu,
• bóle stawów, kulawizny,
• powiększenie węzłów chłonnych,
• w skrajnych przypadkach: problemy neurologiczne.

Anaplazmoza płytkowa (Anaplasma platys):

• przejściowa trombocytopenia (spadek liczby płytek krwi),
• skłonność do krwawień, wybroczyny na błonach śluzowych,
• osłabienie, letarg.

Diagnostyka anaplazmozy

Diagnostyka anaplazmozy może opierać się na czterech typach badań:

• badania krwi (morfologia, biochemia – mogą wykazać niedokrwistość, trombocytopenię),
• testy serologiczne (ELISA, testy SNAP 4Dx Plus),
• PCR (badanie genetyczne potwierdzające obecność bakterii),
• mikroskopowa analiza rozmazu krwi (rzadziej stosowana)

Leczenie anaplzmozy

Podstawą terapii jest antybiotykoterapia, najczęściej doksycyklina przez 2-4 tygodnie, a objawy ustępują zazwyczaj już w ciągu kilku pierwszych dni, jednak w cięższych przypadkach konieczne może być leczenie wspomagające (np. płynoterapia czy leki przeciwbólowe).

---

Borelioza

Borelioza to choroba odkleszczowa wywoływana przez bakterie Borrelia burgdorferi, przenoszona przez kleszcze, głównie rozpowszechniony na całym kontynencie gatunek Ixodes ricinus (kleszcz pospolity).

Choć, w przeciwieństwie do ludzi, u psów borelioza często przebiega bezobjawowo, to u niektórych zwierząt może prowadzić do poważnych powikłań, w szczególności tych dotykających stawów i nerek.

Objawy boreliozy u psów

Objawy pojawiają się zwykle dopiero w kilka tygodni do nawet kilku miesięcy po ugryzieniu przez zakażonego kleszcza. Tak długi okres inkubacji choroby jest jednym z najczęstszych powodów opóźnień w jej diagnozowaniu i podjęciu leczenia.

Najczęstsze objawy boreliozy u psów to m.in.:

• epizodyczna kulawizna, mogąca przenosić się z jednej kończyny na drugą,
• bóle stawów,
• sztywność ruchów,
• gorączka,
• apatia,
• ogólne osłabienie i „złe samopoczucie”
• powiększenie węzłów chłonnych
• brak apetytu.

Do rzadszych, ale poważniejszych powikłań wywołanych przez boreliozę u psów należą:

• boreliozowe zapalenie nerek (glomerulopatia) – rzadkie, ale niezwykle groźne; objawia się wymiotami, obrzękami i zwiększonym pragnieniem,
• zaburzenia neurologiczne – drgawki, zmiany w zachowaniu (wyjątkowo rzadko)

Diagnostyka boreliozy

Ostateczną diagnozę boreliozy postawić może wyłącznie lekarz, w oparciu o odpowiednie badania.

Najczęściej stosowanie testy laboratoryjne to:

• testy serologiczne (ELISA, SNAP 4Dx Plus) – wykrywają przeciwciała przeciwko Borrelia burgdorferi,
• western blot – przede wszystkim jako potwierdzenie wyniku serologicznego,
• PCR – wykrywanie DNA bakterii w krwi lub płynie stawowym,
• analiza płynu stawowego – pozwala stwierdzić, czy w obrębie stawu toczy się obecnie stan zapalny.

Sama obecność przeciwciał we krwi nie zawsze oznacza aktywną chorobę – wiele psów ma kontakt z boreliozą, ale nie rozwija jej objawów.

Leczenie boreliozy

Podstawą leczenia boreliozy jest antybiotykoterapia.

• najczęściej stosowany lek: doksycyklina
• przeciętny czas trwania leczenia: 4 tygodnie

Objawy zwykle ustępują w ciągu kilku dni, ale leczenie należy kontynuować do końca. W cięższych przypadkach konieczne może być leczenie wspomagające (np. leki przeciwbólowe, płynoterapia).

---

KLESZCZOWE ZAPALENIE MÓZGU

Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) – to wirusowa choroba przenoszona przez zakażone kleszcze, głównie obecny w całej Europie gatunek Ixodes ricinus (kleszcz pospolity). Wywołuje ją wirus KZM (z rodziny Flaviviridae), który atakuje układ nerwowy, prowadząc do poważnych zaburzeń neurologicznych.

Objawy kleszczowego zapalenie mózgu u psów

Wirus po przedostaniu się do organizmu atakuje ośrodkowy układ nerwowy (OUN), a rozwój choroby przebiega w dwóch fazach.

Faza wstępna (inkubacja: 1-2 tygodnie)

W tej fazie rozwoju kleszczowego zapalenia mózgu obserwujemy najczęściej takie objawy, jak:

• gorączka,
• osłabienie,
• brak apetytu,
• apatia.

Faza neurologiczna

Druga faza kleszczowego zapalenia mózgu u niektórych psów rozwija się już po kilku dniach od fazy wstępnej. Pojawiają się wówczas m.in.:

• drżenie mięśni,
• sztywność karku,
• problemy z koordynacją ruchową,
• ataksja (niepewny chód),
• napady padaczkowe,
• ślepota,
• zmiany w zachowaniu psa,
• paraliż kończyn.

W skrajnych przypadkach fazy neurologicznej kleszczowego zapalenia mózgu może wystąpić również śpiączka.

Diagnostyka kleszczowego zapalenia mózgu

Diagnostyka kleszczowego zapalenia mózgu (KZM) opiera się na wynikach testów laboratoryjnych:

• badanie płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR) – wykazuje stan zapalny,
• testy serologiczne (testy ELISA, PCR) – wykrywają obecność przeciwciał lub materiału genetycznego wirusa.

Lekarz weterynarii może zlecić również wykonanie rezonansu magnetycznego (MRI) lub tomografii komputerowej (CT), które w zaawansowanych przypadkach KZM mogą wykazać zmiany w mózgu.

Leczenie kleszczowego zapalenia mózgu:

Nie istnieje specyficzna terapia przeciwwirusowa dla KZM. Leczenie jest objawowe i obejmuje:

• Leki przeciwzapalne i przeciwbólowe (np. niesteroidowe leki przeciwzapalne – NLPZ)
• Leki przeciwdrgawkowe (w przypadku napadów padaczkowych)
• Płynoterapia i leczenie wspomagające

Rokowanie zależy od nasilenia objawów neurologicznych. Psy, które przeżyją ostrą fazę choroby, mogą mieć trwałe uszkodzenia układu nerwowego (np. problemy z koordynacją, padaczka).

---

JAK CHRONIĆ ZWIERZĘTA PRZED KLESZCZAMI?

Zabezpieczenie zwierząt przed kleszczami jest kluczowe przez cały rok – na szczęście nie jest to ani bardzo trudne, ani nadmiernie czasochłonne!

Oto kilka sprawdzonych metod ochrony, które możesz wypróbować:

• preparaty przeciwkleszczowe

Na rynku dostępne są różne formy ochrony przed kleszczami: obroże, spot-on (preparaty aplikowane na skórę) oraz tabletki. Dla zapewnienia ciągłości ochrony ważne jest, aby stosować je zgodnie z zaleceniami lekarza weterynarii (odpowiednio do wieku, wagi i stanu zdrowia zwierzęcia) oraz regularnie powtarzać aplikację.

• regularne przeglądy sierści

Po każdej spacerze, zwłaszcza w miejscach, gdzie mogą występować kleszcze, warto dokładnie sprawdzić sierść pupila. Jeśli znajdziesz kleszcza, jak najszybciej usuń go, używając specjalistycznych narzędzi dostępnych w aptekach lub sklepach zoologicznych.

• unikanie miejsc z dużą ilością kleszczy

Podczas spacerów staraj się unikać wysokich traw i zarośli, gdzie kleszcze mogą być szczególnie liczne. Zamiast tego wybieraj utwardzone ścieżki, chodniki lub miejsca mniej zarośnięte.

• regularne wizyty u lekarza weterynarii

Niektóre zmiany czy zachowania są zbyt subtelne, inne – mało specyficzne lub kompletnie niezauważalne bez szerszego kontekstu. Łączenie ze sobą takich „objawowych kropek” pozwala lekarzowi szybko wykryć ewentualne problemy związane z chorobami przenoszonymi przez kleszcze.

---

Kleszcze to niebezpieczni pasożyci, którzy mogą zagrażać zdrowiu naszych psów i kotów przez cały rok. Ich ukąszenia mogą prowadzić do groźnych chorób, takich jak babeszjoza, ehrlichioza czy borelioza. Na szczęście dostępne są skuteczne metody ochrony, które pomagają zapobiec infestacji kleszczami, takie jak preparaty przeciwkleszczowe i regularne przeglądy sierści. Zadbajmy o bezpieczeństwo naszych pupili i bądźmy czujni przez cały rok – kleszcze nie znają pojęcia „sezonu” i z pewnością nie będą się stosować do naszego kalendarza!

Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie edukacyjny. Jeśli masz pytania lub wątpliwości dotyczące zdrowia Twojego pupila – koniecznie skontaktuj się z lekarzem weterynarii.